Ödeviniz mi var?

Aramak istediğiniz ödevi lütfen yazınız

3.Sınıf Fen Bilimleri-Çevremizdeki Işık ve Sesler

Işık Olmasaydı Ne Olurdu?

Geceleri araçların, trafikte farlarını yakma nedenlerini söyleyiniz.

Trafikteki araçlar geceleri yollarını görebilmek ve başkaları tarafından görülebilir olmak için farlarını yakarlar.

Amaç: Işık kaynağı olmadan görme olayı gerçekleşir mi?
Bize gereken araç ve gereçler: El feneri

Bunları Yapalım

1.Akşam, el feneri ile odanıza giriniz.
2.Odanızın kapısını, perdesini ve ışığını kapatınız.
3.Odanızdaki varlıkları görmeye çalışınız.
4.El fenerini yakarak etrafınızda neler olduğuna bakınız.
5.El fenerini kapatarak pijamalarınızı bulmayı deneyiniz.

Sonuca Varalım

1.Kapıyı, perdeyi ve ışığı kapattığınızda odadaki varlıkları görebildiniz mi? Neden?
Karanlık bir ortam olduğu için odadaki varlıkları göremedim.

2.Gör olayının gerçekleşmesi için neye ihtiyaç duyarsınız?
Görme olayının gerçekleşmesi için ışık kaynaklarına ihtiyaç duyarız.

Görme, etrafımızı algılamamızda ve günlük hayatımızı sürdürmemizde önemli bir yere sahiptir. Görme olayının gerçekleşmesi için mutlaka bir ışık kaynağı gereklidir.

Alıştırma Yapalım

Mustafa, iki karton kutunun üzerine birer delik açar. Birinci kutuya sadece bir kalem, ikinci kutuya ise yanan bir el feneri ve el fenerinin önüne gelecek şekilde bir kalem yerleştirir. Kutuların ağzını kapatır. Karanlık bir ortamda açtığı deliklerden kutuların içini gözlemler.

A.Yukarıdaki metne göre aşağıda verilen noktalı yerlere Mustafa’nın neler gözlemlemiş olabileceğini yazınız.

Birinci kutuda birşey göremez. Çünkü oldukça karanlıktır kutunun için
İkinci kutuda ise fenerin ışığı ile kalemi görebilir.

B.Uygulayalım bölümünde verilen Sonuca Varalım bölümü ile ilgili soruların cevaplarını aşağıdaki noktalı yerlere yazınız.
1.Karanlık bir ortam olduğu için odadaki varlıkları göremedim.
2.Görme olayının gerçekleşmesi için ışık kaynaklarına ihtiyaç duyarız.

Değerlendirelim

Gün ışığının olmadığı yerlerde, etrafı görebilmek için neye ihtiyaç duyulduğunu kısaca açıklayınız.

Herhangi bir ışık kaynağına ihtiyaç duyabiliriz. Mum, el feneri gibi aydınlatma araçlarıyla etrafı görebiliriz.

Görmek istediğiniz etkinliğin üzerine tıklayınız



IŞIK KAYNAKLARIMIZ
Işık yayarak çevresini aydınlatan varlıklar birer ışık kaynağıdır. Güneş, yıldızlar, mum, kandil, meşale, ampul, ateş böceği ışık saçıp çevresini aydınlatarak görmeyi sağlayan ışık kaynaklarındandır. Işık kaynakları, doğal ve yapay olarak ikiye ayrılır.

İnsanlar tarafından üretilmeyen doğada kendiliğinden var olan ışık kaynaklarına doğal ışık kaynağı denir.En büyük doğal ışık kaynağı Güneş’tir. Güneş dışında yıldızlar, ateş böceği, şimşek ve denizlerin derinliklerinde yaşayan bazı balıklarda doğal ışık kaynaklarındandır.

Doğada kendiliğinden bulunmayan, insanlar tarafından üretilen ışık kaynaklarına yapay ışık kaynağı denir.Ampul, gaz lambası, floresan lamba, mum,fener ve meşale yapay ışık kaynaklarındandır.

Bazı maddeler, karanlıkta ışığı varmış gibi etrafı aydınlatsa da ışık kaynağı değildir. Bunlar, çevrelerinden aldıkları ışık sayesinde ışık kaynağı gibi görünür. Ay, ayna, porselen, reflektör bunlara örnek verilebilir.

Alıştırma Yapalım

A.Aşağıdaki göreselleri dikkate alarak soruları cevaplayınız.
ışık
1.Yukarıdakilerden hangileri doğal ışık kaynağıdır?Numaralarını yazınız.
Yalnızca 2 ve 7 doğal ışık kaynağıdır. Güneş ve ateş böceği
2.Yukarıdakilerden hangileri yapay ışık kaynağıdır?Numaralarını yazınız.
8,6,5,3 ve 1 yapay ışık kaynağıdır.Geriye kalanlar yansıtıcıdır. Işık kaynağı değildir.

B. Aşağıdaki kutucuklarda verilen kavramları bulmacada bularak boyayınız. Geri kalan harfleri, soldan sağa doğru okuyarak şifreyi bulup sayfanın altında verilen alana yazınız.

ışık kaynakları

Şifre Işık Kaynakları

C.Aşağıda verilen ışık kaynaklarından doğal olanlarını sarıya, yapay olanlarını maviye boyayınız.
Güneş ve uğur böceğini sarıya, mum gaz lambası ve meşaleyi maviye boyayınız.

Ç.Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri, verilen ifadelerden uygun olanıyla tamamlayınız.
1.Işık yayarak çevresini aydınlatan varlıklara ışık kaynağı denir.
2.Güneş doğal bir ışık kaynağıdır.
3.El feneri, mum, ampul birer yapay ışık kaynağıdır.
4.En büyük ışık kaynağımız Güneş’tir.
5.Yağmurlu havalarda çakan şimşek doğal ışık kaynaklarındandır.

Değerlendirelim

1.Çevrenizdeki doğal ışık kaynakları nelerdir? Yazınız
Yaz aylarında gördüğüm ateş böcekleri ve güneş doğal ışık kaynaklarıdır.

2.Çevrenizdeki yapay ışık kaynakları nelerdir? Yazınız
Ampul, el feneri, mum


SES ŞİDDETİ VE İŞİTME
Okul törenlerinde sizce neden miktorfon kullanılır? Törenlerde mikrofon kullanılmadığında yaşanabilecekleri söyleyiniz.

Mikrofon genellikle sesin hepimize ulaştırılması için kullanılıyor. Kullanılmadığı zamanlarda konuşmacının ne dediğini arka sıradaki arkadaşlar duyamıyorlar.

Çevremizi algılamak için duyu organlarımızdan yararlandığımızı öğrenmiştik. Duyu organlarımızdan biri olan kulağımızla etrafımızdaki sesleri duyar, varlıkları algılar ve varlıkları seslerine göre ayırt ederiz.

Ses, cisimlerin titreşmesi sonucunda oluşur. Ses bir kaynaktan çıkar, suda oluşan dalgalar gibi etrafa yayılır. Bu sesleri kulaklarımızla işitiriz.

Uygulayalım

Amaç her ses işitilebilir mi?

Bize gereken araç ve gereçler

Sıra Kurşun kalem

Bunları Yapalım

1.Bir arkadaşınız, kurşun kalemle sıraya vursun. Siz de çıkan sesi dinleyiniz.
2.Sınıftan çıkarak kapıyı kapatınız. Başka bir sınıfın önüne kadar gidiniz.
3.Siz uzaklaştıktan sonra arkadaşınız sıraya tekrar vursun. Çıkan sesi dinleyiniz.

Sonuca Varalım

1.Sınıftayken arkadaşınız kalemle sıraya vurunca çıkan sesi işittiniz mi?
Eve sesi rahatlıkla duyabildim.
2.Siz uzaklaştıktan sonra arkadaşınızın sıraya vurma sesini işittiniz mi?
Sesi duyamadım.
3.Aynı sesi yakındayken duyup uzaklaştıktan sonra duyamamanızın sebebi nedir?
Ses dalgaları bana kadar gelmedi.

Yaptığınız uygulamada da gözlemlediğimiz gibi yakındaki sesleri, uzaktaki seslere göre daha iyi işitiriz. Sesin uzaktan veya yakından duyulabilme özelliğine ses şiddeti denir. Bir ses kaynağından çıkan sesi, farklı mesafelerden dinlediğimizde ses şiddetinin değiştiğini fark ederiz. Ses şiddeti, sesin gür yada zayıf işitilmesidir.

Ses şideti, sesin işitilmesinde belirleyicidir. Şiddeti çok olan sesler, az olanlardan daha iyi işitilir. Yüksek sesle konuşan birini duymak, fısıldayan birini duymaktan daha kolaydır.

Kulağımız bütün sesleri işitemez. İnsanların işitemediği çok kuvvetli veya çok zayıf kuvvetteki bazı sesleri hayvanlar işitebilir. Örneğin yarasalar, baykuşlar, balinalar ve köpekler insanların işitmediği sesleri işitebilir.

Birinci ünitede, duyu organlarını tanımış ve duyu organlarının sağlığını korumak için neler yapmamız gerektiğini öğrenmiştik.Duyu organlarımızdan biri olan kulaklarımızın sağlığı için sesin yüksek olduğu ortamlarda uzun süre durmamalıyız. Çünkü yüksek ses kulak sağlığı için tehlikelidir. Yüksek sesli ortamlarda uzun süre kalmak işitme kaybına yol açar. Ayrıca ses kaynağına ne kadar yakın olunursa sesin kulağa verdiği hasar da o kadar fazla olur.

Sesin zararlı etkilerinden korunmak için alınabilecek bazı önlemler vardır. Yüksek sesle müzik dinlememek, televizyon, radyo ve benzeri aygıtların seslerini çok açmamak, gürültülü ortamlarda uzun süre durmamak bunlardan bazılarıdır.

Bazı insanlar meslekleri gereği gürültülü ortamlarda çalışır. Bu insanlar, sesin zararlı etkilerinden korunmak için kulak tıkacı veya kulak maskesi gibi araçlar kullanır.

Alıştırma Yapalım

A.Çevrenizde duyduğunuz sesleri ve bu seslerin şiddetini aşağıdaki örnekte olduğu gibi tabloya yazınız.

Ses Kaynağı
Saat
Zil
Telefon
Matkap
Davul
Sinek
Buzdolabı
İşittiğim sesler
Saatin tik tak sesi
Zilin şıngır şıngır sesi
Telefon zil sesi
Matkap tarrr sesi
Davul güm güm sesi
Sinek vız vız sesi
Buz dolabı uğultu
Ses şiddeti
Şiddeti az
Şiddeti orta
Şiddeti çok
Şiddeti çok yüksek
Çok yüksek
Şiddeti az
Şiddeti az

B. a)Aşağıdaki öyküyü okuyunuz.
Annem, o akşam için çok telaşlıydı. İş yerinden arkadaşları bize yemeğe geleceklerdi. Mutfakta aceleyle hazırlık yapıyordu. Bir taraftan akan suyun altında salata malzemelerini yıkıyor, diğer taraftan ocakta kaynayan çorbayı karıştırıyordu. Telaş içindeki anneme yardım etmek istedim. Annem akşama talı olarak sütlaç yapacağını söyledi. Bunun için süte ihtiyacı olduğunu belirtti ve beni de sütçü geldiğinde haber vermekle görevlendirdi. Sütçünün arabasının farklı bir kornası vardı. Apartmandaki herkes sütçünün geldiğini bu sesi duyunca anlardı. Mutfak, evin arka tarafından olduğu için sütçünün korna sesi buradan az duyuluyordu.

Salona gittim. Televizyonu kapattım. Dışarıdan gelen sesleri dikkatle dinlemeye başladım. Dışarıdan birçok ses geliyordu; kuş sesleri, bahçedeki çocukların ve arabların çıkardıkları sesler. Dikkat edince çevremizde ne çok ses varmış meğer! Derken sütçünün kornasına benzeyen bir ses duydum. Ses uzaktan geldiği için çok emin olamadım. Ses yakşaltıkça sütçünün geldiğini anladım. “Anne sütçü geldi!” diye seslendim. Annem cevap vermeyince cümlemi yüksek sesle tekrar ettim. Annem bu kez sesimi duymuştu.

b)Aşağıdaki soruları öyküye göre cevaplayınız.
1.Öyküdeki çocuk hangi sesleri duymuştur?
Bahçedeki çocukların, kuşların, arabaların, sütçünün kornasının sesini duymuştur.

2.Öyküdeki çocuk, annesine ilk seslendiğinde annesi çocuğun sesini duymamıştır. Ancak çocuk ikinci defa seslendiğinde annesi sesini duymuştur. Bu durumun nedeni nedir?
İlk seferinde düşük şiddetli sesle annesine seslendi ve annesi duymadı. İkincisinde ses şiddetini yükseltti ve sesini duyurabildi.

3.”Derken sütçünün kornasına benzeyen bir ses duydum.Ses uzaktan geldiği için çok emin olamadım. Ses yaklaştıkça sütçünün geldiğini anladım.”
Yukarıdaki cümlelere göre çocuğun yaşadığı durumun nedenini, ses şiddeti ile uzaklık arasındaki ilişkiyi düşünerek kısaca yazınız.

Ses kaynağı bizden ne kadar uzakta olursa bize gelen ses şiddeti o kadar az olur. Bu nedenle ses şiddeti ile uzaklık arasında ters orantı vardır.

C.Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Bunlardan hangileri işitme kaybına yol açabilecek şiddette ses çıkarır? Görsellerin altında yer alan kutucuklara işaretleyiniz.

Cevap yalnıca 1 ve 6

Değerlendirelim

1.Sesin duyulabilmesini sağlayan özellik nedir? Yazınız
Sesin dalgalar halinde yayılması ve ses şiddetidir.

2.İnsanlar her sesi işitebilir mi? Neden? Yazınız.
Hayır işitemezler. Çünkü belli bir seviyedeki sesleri duyabiliriz.

3.Ses şiddeti ile uzaklık arasındaki ilişkiye örnekler veriniz.
Sınıf içinde normal konuşmalarımızı duyabiliriz. Ancak sınıf dışına çıktığımızda arkadaşlarımız bizim sesimizi duyamazlar. Uzaklaştıkça duymaları için ses şiddetini yükseltmemiz gerekir.

4.Sürekli yüksek sesle müzik dinleyen biri, ne tür olumsuzluklar yaşar? Yazınız.
İşitme kaybına neden olabilir. Kulakları ağrır ve rahatsızlıklar oluşur.


ÇEVREMİZDEKİ SESLER
Okulda derslere ne zaman girip çıkacağınızı belirten ses nedir? Bu ses okulun tüm alanlarında işitilebiliyor mu?
Bu ses ders zilidir. Okulun her köşesinde işitilebiliyor.

Duyduğumuz seslerin çevremizi algılamada önemli bir yeri olduğunu ve sesleri kulaklarımızla işittiğimizi öğrenmiştik. Bu seslerin her birinin, bir kaynağı vardır. Ses çıkaran her varlık bir kaynağıdır.

Tik tak sesinin kaynağı saat, cır cır sesinin kaynağı ağustos böceği ve tak tak sesinin kaynağı ise kapıdır.

Uygulayalım
Amaç
Her sesin bir kaynağı var mıdır? Ses her yönde yayılır mı?

Gerekli malzeme: Düdük

Bunları Yapalım

1.Düdüğü, öğretmen masasına koyunuz. Düdüğün ses çıkarıp çıkarmadığını gözlemleyiniz.
2.Öğretmeniniz düdüğe üflesin. Üflemeden sonra düdükten ses çıkıp çıkmadığını gözlemleyiniz.
3.Sınıftaki tüm öğrenciler, bulundukları yerleri değiştirsin.
4.Öğretmeniniz düdüğe tekrar üflesin
5.Yer değiştirme işini sınıfın her köşesinde bulunacak şekilde bir kaç kere tekrar ediniz. Her yer değiştirdiğinizde öğretmeniniz düdüğe tekrar üflesin.
6.Sınıfın farklı yerlerinde düdüğün sesini duyup duyamadığınızı gözlemleyiniz.

Sonuca Varalım

1.Masada duran düdükten herhangi bir ses duyabildiniz mi?
Hayır hiç ses duymadık.

2.Öğretmeniniz düdüğe üflediğinde düdükten çıkan sesin kaynağı nedir?
Öğretmenin nefesi ile üflemesi

3.Düdüğün sesini sınıfın farklı noktalarından duyabildiniz mi?
Evet duyabildim.

4.Kaynağından çıkan bir sesi, farklı yerlerden duyabilmeniz sesin her yönde yayılması sonucu olabilir mi? Tartışınız.
Evet olabilir.

Uygulamada da gözlemlendiği gibi her sesin bir kaynağı vardır ve ses her yönde yayılır.

Ses kaynaklarının çıkardığı sesler birbirinden farklıdır. Bazı ses kaynakları doğada kendiliğinden vardır. Yağmur sesi, rüzgar sesi, hayvanların çıkardığı sesler bunlara örnektir.Bu tür ses kaynaklarına doğal ses kaynağı denir. Bu kaynaklardan çıkan sesler de doğal sestir.

Doğada kendiliğinden bulunmayan, insanlar tarafından oluşturulan ses kaynaklarına ise yapay ses kaynağı denir. Yapay ses kaynaklarından çıkan sesler yapay sestir. Müzik aletlerinin çıkardığı sesler, taşıtların çıkardığı sesler, televizyon, radyo, telefon gibi araçlardan çıkan sesler yapay seslere örnek olarak verilebilir.

Her sesin bir kaynaktan çıktığını öğrendik. Sesin kaynağını göremediğimiz durumlarda, ses kaynağının yerini, işitme duygumuzla tahmin edebiliriz.

Uygulayalım

Amaç
Ses kaynağının yeri duyularak tahmin edilebilir mi?

Gerekli araç ve gereçler: Göz bandı ve düdük

Bunları Yapalım
1.Sınıftan bir arkadaşınızı seçiniz.
2.Arkadaşınız göz bandını taksın.
3.Arkadaşınız sınıfın ortasında dursun.
4.Farklı arkadaşlarınız, sınıfın farklı noktalarından sırayla düdüğe üflesin.
5.Gözleri kapalı olan arkadaşınız, sesin hangi yönden geldiğini tahmin etsin. Eliyle sesin geldiği yönü göstersin.
6.Bir arkadaşınız, düdüğe üfleyerek gözleri kapalı arkadaşınıza doğru yaklaşsın.
7.Gözü kapalı arkadaşınızdan, ses kaynağının yaklaşıp yaklaşmadığını tahmin etmesini isteyiniz.
8.Aynı arkadaşınız, düdüğe üfleyerek gözleri kapalı arkadaşınızdan uzaklaşsın.
9.Gözü kapalı arkadaşınızdan, ses kaynağının uzaklaşıp uzaklaşmadığını tahmin etmesini isteyiniz.
10.Gözleri bağlı arkadaşınızın, ses kaynağının yerini bulmaya yönelik tahminlerini gözlemleyiniz.

Sonuca Varalım

1.Gözleri bağlı arkadaşınız ses kaynağının yönünü duyarak tespit edebildi mi?
Evet gözleri kapalı olmasına rağmen bunu yapabildi.

2.Gözleri bağlı arkadaşınız ses kaynağının yaklaştığını tespit edebildi mi?
Evet ses kaynağının yaklaştığını ve uzaklaştığını bildi.

3.Gözleri bağlı arkadaşınız ses kaynağının uzaklaştığını tespit edebildi mi?
Evet uzaklaştığını anladı.

Alıştırma Yapalım

A.Aşağıdaki görsellerde verilen ses kaynaklarını doğal veya yapay olması yönüyle değerlendiriniz. Cevaplarınızı görsellerin altında verilen noktalı yerlere yazınız.

Eşek: Doğal
Telefon:Yapay
Ördek: Doğal
Saksason:Yapay

B.Aşağıdaki görseli inceleyiniz. Verilen soruları görsele göre cevaplayınız.

1.Görseldeki ses kaynakları nelerdir? Yazınız.
Kedi, ördek, gitar, kuşlar, köpekler, ambulans, itfaiye

2.Görseldeki ses kaynaklarını yapay ve doğal olarak sınıflandırınız.

Yapay ses kaynakları:Gitar, ambulans, itfaiye
Doğal ses kaynakları: Kedi, köpek, ördek, kuş

3.Kendinizi resimdeki çocuğun yerine koyunuz. Buna göre hangi ses kaynağının size yaklaştığını, hangi ses kaynağının sizden uzaklaştığını yazınız.

Ambulans ses kaynağı bana yaklaşıyor. İtfaiye ses kaynağı ise benden uzaklaşıyor.

Değerlendirelim

1.Okulunuzda duyduğunuz seslere örnek veriniz. Bu seslerin kaynaklarını yazınız.
Zil sesi, çocukların sesleri ve araba sesleri duyuyorum. Çocukların sesi doğal ses kaynağı, araba ve zilin sesi ise yapay ses kaynağıdır.

2.Evinizde duyduğunuz seslerin hangileri doğal hangileri yapaydır?Yazınız.
Aile bireylerinin sesleri doğal ses kaynağıdır. Televizyon, cep telefonu, bilgisayar gibi sesler yapay ses kaynağıdır.

3.Ses kaynaklarının yerini, hangi duyu organınızla veya organınızla tespit edebilirsiniz? Yazınız.

İşitme duyu organımız olan kulak ile tespit edebiliriz.

4.Sesin her yöne yayılması durumuna bir örnek vererek aşağıya yazınız.
Oturma odamızda yer alan televizyonun sesini odanın her yerinde duyabiliyoruz.


ÜNİTEYİ DEĞERLENDİRELİM

A.Aşağıdaki yay ayraçların içine, verilen ifadeler doğruysa “D” yanlışsa “Y” yazınız. Yanlış ifadelerin doğrusunu altlarındaki noktalı yerlere yazınız.
1.(Y)Işık kaynaklarının hepsi doğaldır.
Işık kaynakları doğal ve yapay olarak ikiye ayrılır.
2.(D)Ay, bir ışık kaynağı değildir.
3.(Y)Görmek için ışık gerekli değildir.
Görmek için ışık gereklidir.
4.(Y)Yapay ışık kaynakları doğada kendiliğinden bulunur.
Yapay ışık kaynakları insanlar tarafından yapılır.
5.(D)Güneş, doğal bir ışık kaynağıdır.
6.(D)Sesin uzaktan veya yakından duyulabilme özelliğine ses şiddeti denir.
7.(Y)İnsanlar bütün sesleri işitebilir.
İnsanlar her sesi işitemez.
8.(D)Yakınımızdaki bir kaynaktan çıkan sesi daha iyi işitebiliriz.
9.(D)Şiddetli sesler işitme kaybına yol açabilir.
10.(Y)Ses bir kaynaktan çıktıktan sonra tek bir yöne yayılır.
Ses yöne doğru yayılır.
11.(Y)Otomobil sesi doğal bir ses kaynağıdır.
Otomobil sesi yapay bir sestir.

B.Aşağıdaki soruları okuyarak doğru olan seçeneği işaretleyiniz.

1.Görme olayının gerçekleşmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekir.
A.Işık

2.Aşağıdaki ışık kaynaklarından hangisi doğaldır.
C.Yıldızlar

3.Aşağıdaki ışık kaynaklarından bir grup oluşturulursa hangisi grubun dışında kalır?
B.Meşale (Çünkü diğer ikisi doğal ışık kaynağı, meşale ise yapaydır)


Yorum Yapın

Unutmayın! Ödeve katkı sağlayacak yorumlar yapmalısınız.