Fen Bilimleri-Genleşme ve Büzüşme Etkinlikleri

1. Sobaların içine döşenen ateş tuğlalarının ısınınca genleşme özellikleri çok azdır. Çok genleşmeleri olumlu bir özellik sayılır mıydı? Açıklayalım.

Eğer sobaların içindeki ateş tuğlaları çok genleşme özelliğine sahip olsaydılar, sobalar genişleyerek patlar ve içindeki alevler yangınlara neden olurdu. Bu nedenle soba gibi ısıyla temas eden cisimlerin yapımında ısınınca genleşmeyen maddeler kullanılır. Sonuç olarak çok genleşmeleri olumlu bir özellik olarak sayılamaz.

2. Elektrik dağıtım şirketinde görevli teknik eleman olduğumuzu varsayalım. Elektrik enerjisi iletim hattında çalışıyoruz. Ağustos ve ocak aylarında çekilen telin büzülme payını bırakırken neler düşünürüz?

Ben bir elektrik teknisyeni olsam yaz aylarında elektrik tellerinin genleşip gevşek olacağını hesaplayarak onları gergin bir şekilde çekerdim. Kış aylarında ise büzüşme ile bu teller tamamen gerilir. Bu yüzden elektrik direkleri yamulabilir, hatta bu teller aşırı gerginlikten kopabilir. Bu nedenle elektrik teknisyeni olarak iyi hesaplamalar yapmalı kış aylarında telleri gevşetmeli, yaz aylarında ise germeliyim.

genleşme

Yaz aylarında elektrik telleri genleşerek gevşer, kış aylarında ise büzüşerek daralır.

3. Şekildeki balon, buzlu suya batırılmıştır. Sıcak suya daldırılırsa büyür mü küçülür mü? Neden?

Balon sıcak suya batırıldığında büyür. Çünkü balon içindeki hava ısınınca genleşir. Eğer balon soğuk suya batırılsaydı balon küçülürdü. Soğuk hava genleşme özelliğinin aksine küçülürdü.

DÜŞÜNELİM VE CEVAPLANDIRALIM

1. Suyun donma sırasında hacim değişimini, diğer maddelerle karşılaştırınız

Su doğadaki tüm maddelerin aksine donma sırasında hacmini genişleten bir özellik gösterir. Doğadaki diğer tüm maddeler donarken hacimleri küçülür.

2. Genleşme ve büzülme olaylarından yararlandığımız uygulamaları açıklayınız.

Termometreler, uçan balonlar, kapodokyadaki balonlar gibi olaylarda hem genleşmeden hemde büzüşmeden yararlanırız.

Uçan balonlar ve kapadokya balonları: Bu balonların içindeki hava ısıtılarak balonun genlşemesi sağlanır. Isınan hava sayesinde balon gökyüzüne yükselir. Balon içindeki hava soğutularak balon büzüştürülür bu sayede yere iniş sağlanır.

Termometreler: Bu ısı ölçeklerinin içindeki sıvılar su haricindeki maddelerdir. Örneğin civalı termometreler. Bu sıvılar hava sıcaklığı ile genleşir ve termometre içinde yavaş yavaş yükselir. Bu genleşme ile meydana gelen bir olaydı. Bizde hava sıcaklığını bakarak görürüz. Hava soğuyunca ise içindeki sıvının hacmi azalır ve gösterge düşer. Buda büzüşme olayıdır.