John Dalton

John Dalton KimdirOnu bir çoğumuz atom modelleri ile tanıdık. John Dalton İngiltere’de 6 Eylül 1766 tarihinde dünyaya geldi.

Daha çocukluğunda bile meraklı bir kişiliğe sahipti. 15 yaşına geldiğinde abisi ile birlikte dini bir okul olan Dostların Dini Derneği okuluna gitmeye başladı. Daha ilk zamanlarda tıp veya hukuk okumaya karar vermişti. Ailesi ve yakın akrabaları bu düşüncelerine karşı çıksalarda o kararından emindi.

Dönemin İngiliz siyasi olayları nedeniyle muhaliflerin devlet üniversitelerinde öğrenim görmesi yasaktı. 1793 yılında Manchester şehrine taşınarak bilim adına ilk adımlarını attı.  Burada muhaliflerin okulu olan New Collage’de matematik ve doğa felsefesi alanında eğitim vermeye başladı. Eğitim verme hikayesi maddi sıkıntılar ve yaşanan iflas ile kısa sürdü. Farklı okullarda özel eğitim vererek hayatına devam etti.

Dalton eğitime başladığı dini okulda etkilendiği Elihu Robinson ona ilham kaynağı olmuştu. 1787 yılında meteoroloji günlüğü tutmaya başlayan John Dalton tam tamına ikiyüzbin üzerinde gözlemini kayıt alına almıştır.

1793 tarihinde ise ilk eseri olan Meteoroligical Observations and Essay’s yayınlandı. Bu eser onun geleceğine ışık tutan ve yol gösteren bir eser olacaktır.  Çok geçmeden 1801 yılında İngilizce Dilbilgisi Temelleri adlı eserini yayınladı.

John Dalton’un Renk körlüğü konusunda çalışmaları

Manchesterda yaşam sürerken renkleri görme ve değerlendirme konusunda 1794 yılında çalışmalar yapmıştır. Kendisi de renk körü hastalığı taşıyan John Dalton tarihte ilk kez renk körlüğü hastalığını tanımladı. Bu hastalık günümüzde daltonizm olarakta bilinmektedir.

Gözümüzde yer alan koni hücreleri renkleri ele almak ve değerlendirmek içni farklı dalga boylarına duyarlıdırlar. Elde edilen uyarılar kimyasal bir tepkime ile elektrik sinyallerini beyin kısmına gönderir. Beynimiz ise bu sinyalleri değerlendirerek rengi yorumlar.

John Dalton yaptığı çalışmalar ile konilerdeki sıvıların tükenmesi / solması sonucunda renk körü hastalığının ortaya çıktığını belirledi. Bugün bile yaptığı teşhis ve yorum hala kalıcılığını korumaktadır.

John Dalton Atom Modeli

Kendi görüşüne göre maddeler bir çok küçük yapı taşlarının toplu halde bir araya gelmesi ile maddeler oluşuyordu.  Ancak bu tezine göre bir sorun vardı ki o da gazlar. Nasıl oluyorda gazlar bu kadar dağınık haldeki yapı taşlarıyla homojen bir karışım sergilemkteydi?

Atmosferde yer alan karbondioksit gibi kütlesi ağır olan bir gaz yeryüzüne çökmüyor ve diğer gazlarla homojen bir şekilde gökte durabiliyordu.  İşte tüm bu soruların yanıtlarını aramak için yaptığı çalışmalar onun adının duyulmasını sağladı. 1793 yılında beklediği gelişme oldu ve Manchester Üniversitesinin kapıları ardına kadar açıldı.

Oluşturduğu atom modelinin bazı özellikleri ise şöyleydi;

  1. Bütün maddeler, elementler atomlardan meydana geliyorlar.
  2. Atomlar cinslerine göre farklı kütlelere sahiptirler.
  3. Atomun yapısı katı, sert ve içi dolu küre halinde sabittir.
  4. Bir element aynı cins atomlardan oluşur.
  5. Atomlar parçalanamaz bir bütündür.

Bu teorisi aslında doğrudan kimyayı ilgilendiriyordu. Kimyasal çözünme olayını tanımlamış ve kimyanın amacının madde parçacıklarını ayırmak ve onları birleştirmek olduğunu anlatmıştır.  Bahsettiği ise maddeleri oluşturan atomlardır.

Elementlerin saf maddelerin bir araya gelmesi ile ortaya çıktığını savundu ve elementlere ait atom ağırlıklarını hesapladı. Bunları simgeler ile sembolize etti ve tablo haline getirdi.

Meteoroloji ile başladığı bilim dünyası onun alize rüzgarlarının nasıl oluştuğunu keşfetmesini sağladı. Dünyamızın kendi çevresinde olan hareketi ve sıcaklık farklılıkları bu rüzgarları oluşturuyordu. Kendisinin yeni keşfi olarak nitelediği bu olay ise yıllar önce George Hadley tarafından zaten ortaya atılmıştı.

Dalton 27 Temmuz 1844 tarihinde Mancherster’da hayata gözlerini yumdu.

Yaptığı atom teorisindeki hatalar;

  • Atomlar parçalanabilirdi. Oysa John Dalton atomların parçalanamayacığı fikrindeydi. Günümzde atomların parçalanabilmekte hatta 65 üzerinde farklı parçacığa sahip olduğu görülmektedir.
  • Elementi oluşturan atomların her biri aynı özelliklerde değildir. Atomların kimyasal özellikleri aynı olsa bile kütlesel özellikleri farklıdır. O dönemde nötron ile ilgili bilgi edinilemediği için bu farklılık gözden kaçırılmıştır.
  • Atomların yapıları içi dolu, sert küre halinde fikri hatalıydı. Atomlar boşluklu yapıdan oluşur.

Dalton Atom modeli hakkında daha fazla bilgiye şu yazımızda ulaşabilirsiniz. Bknz