Sesteş (Eş sesli) Kelimeler

İlk olarak yazımıza sesteş kelime ne demektir ve bunun çeşitli örnekleri ile başlayalım. Yazılışları harf sıralaması ve görünüm bakımından ve okunuş bakımından aynı olan, fakat anlam bakımından farklılık gösteren kelimelere sesteş kelime denir.

Bu tür kelimelere genellikle atasözleri, deyimler ve manalı manilerde görülür. Güzel dilimiz Türkçe’mizde bu tür kelimelere sıklıkla rastlanır.

Örnek vermek gerekirse yaz, dil, kara, gök, ak, bağ gibi birçok kelime eş sesli kelimelerdir.

Şimdi örnek metinler ile sesteş kelimeleri daha yakından inceleyelim.

“Kömür ocağından çıkan madencilerin kara yüzlerindeki gözler elmas gibi parlıyordu.”

“Denizlerin deprem sonrasında taşması ile birçok kara parçası sular altında kaldı.”

Birinci cümlede kullandığımız “kara” kelimesi görmüş olduğunuz gibi madencilerin yüzlerinin siyah olduğunu belirtiyor. İkinci cümlede ise bu kelimenin anlamı toprak parçası olarak anlam taşıyor. Her iki cümlede de okunuş ve yazılışı aynı olan kara kelimesi kullanılmış, fakat her iki cümledeki anlamı farklıdır. Bu nedenle “kara” kelimeleri sesteştir.

Şimdi ise bağ kelimesi ile bir örneklendirme yapalım.

“Üzüm bağlarında bekçiler sürekli dolaşıyordu.”

“Çocuk elindeki iplik bağlarını çözmekte oldukça zorlandı.”

Her iki cümlede de bağ kelimesi kullanılmıştır. Birinci cümlede bağ üzüm tarlaları anlamında kullanılmıştır. İkinci cümlede ise bağ düğüm anlamında kullanılmıştır. Bağ kelimesi eş sesli (sesteş) kelimedir.

[zilla_alert style=”red”] Kelimelerin eş sesli olabilmesi için kullanıldıkları anlamlar gerçek anlamda olmalıdırlar. Kelime bir cümlede temel anlamda diğer cümlede ise mecaz anlamda kullanılırsa sesteşlik özelliğini kaybedir. Örnekleri incelediğinizde daha iyi anlayacaksınız. [/zilla_alert]

“Ak” kelimesi ile bu olayı inceleyelim.

“Ak saçlı adam oldukça yorgun görünüyordu.”  Bu cümlede ak kelimesi adamın saçlarının beyaz olduğunu belirtiyor.

“Yüzü ak gönlü pek biriydi.” Bu cümlede ise ak kelimesi beyaz, temiz anlamında kullanılmıştır.

[zilla_alert style=”yellow”] Her iki cümlede de ak kelimesi diğer anlamlarında kullanılmıştır. Bu nedenle sesteş kelime değillerdir. Sesteş olabilmesi için cümlelerden birinin şu şekilde olması gerekirdi. [/zilla_alert]

Örnek: Şelaleden gelen su ak ak bitmiyordu. Bu cümlede ak kelimesinin anlamı çok farklı. Suyun akmasını belirtiyor ve temel anlamda kullanılmış.

Özellikle edebiyatımızda manilerde sesteş kelimelere sıklıkla rastlarız. Çünkü bu tür kelime kullanımı kafiye, uyak için oldukça etkili yöntemlerdir.

“Bülbül güle âşıkmış, sanki bundan güle ne
Hep sevenler ağlarmış, rast gelmedim gülene.”

Görmüş olduğunuz örnekte bu kullanım en iyi şekilde görülmektedir. Birinci cümlede gül çiçeğinden bahsedilirken ikinci cümlede ise gülmek duygusundan bahsediliyor.