Stomalar nasıl açılıp kapanır?

Stomalar bitkilerde yer alan gaz alış verişini sağlayan yapılardır. Özellikle bitkinin yaprak ve genç gövde kısımlarında bulunan epidermis hücrelerinin yapısal değişim göstererek meydana gelirler.

Normal bir epidermis hücresinden farklı olarak yapılarında kloroplast bulunur ve bu sayede fotosentez yapabilirler. Stomaların çevresinde yer alan çeper her bölgede aynı kalınlıkta değildir.

Çeper kalınlığındaki farklılığın temel nedeni madde alış verişini yapabilmektir.

Stomaların yapısı açılır kapanır özelliktedir. Bu sayede bitkinin gaz alışverişinde hayati öneme sahiptirler. Açılıp kapanma durumu ise bitki hücresinde yer alan suyun turgor basıncı ile gerçekleşir. Gündüzleri sürekli açık olan stomalar sayesinde bitkiler fotosentez, terleme, atık madde atımı gibi olayları gerçekleştirerek hayatta kalır.

Turgor basıncı: Suyun hücre çeperine etki yaptığı basınç olarak ifade edilir. Bu basınç sayesinde madde alış verişi sağlanır.

Stomaların açılması

Bitki hücresindeki stomaların açılması için hücre içine su alınması gerekir. Bu sebeple hücre bunu sağlamak için hücre içi yoğunluğu artırır.

Hücrenin su alması için şunları yaptığı düşünülür;

  • Hücre fotosentez yaparak ürün elde eder ve yoğunluğu artar.
  • Diğer hücrelerden stomalara potasyum geçmesi
  • Hücrede karbondioksit yoğunluğunun artması

Bu gibi faliyetler gerçekleştiği zaman stomadaki yoğunluk artar ve diğer hücrelerden stomalara su girişi başlar. Bu olayın gerçekleşmesi ile ince olan dış çeper şişer ve stoma açılır. Açılan stomadan ise gaz ve su buharı geçişi sağlanır.

Hücrede aşırı karbondioksit birikirse bu durum asidik bir hal oluşmasına neden olur ve ph yükselir. Sonuç olarak nişastayı glikoza çeviren enzimler harekete geçer. Sonuç olarak yeniden komşu hücrelerden su alımı gerçekleşir hücre dış çeperi şişer ve stomalar açılır.

Stomanın Kapanması

Stomaların kapanmasında ise açılması işlemlerinin tam tersi bir reaksiyon görülür. Stomalar hücre yoğunluğunu azaltarak hücre içerisindeki suyun dışarıya çıkmasını sağlar.

Bunun sonucunda ise hücre dış çeperine uygulanan basınç düşerek stomaların kapanması sağlanır.Stomanın kapanması ise açılmasını sağlayan olayların tam tersidir.  Dışarı verilen su diğer komşu hücrelere geçiş yapar ve onlarda ise reaksiyonlar başlar.

Stomaya sahip hücrelerin yoğunluğu iki durumda azalabilir.

  • Stoma hücresinin hücre dışına potasyum atması
  • Nişasta sentezi

Çevresel faktörlerin stomalar üzerindeki etkileri

Çevredeki bazı faktörlerde stomaların açılıp kapanmasında etkili olabilir. Bir bitkinin yaşam faliyetlerinin stomalara bağlı olduğunu biliyoruz.

Bitkinin yaşam için gerek duyduğu uygun koşullar sağlandığına farklı bir tepkime görülebilir. Topraktan uygun besinlerin alınması, yeterli suyun bulunması, havadaki nem oranı ve rüzgar stomaların farklı çalışmasını sağlayabilir.

Örneğin

Yağışlı bir günde veya sulama yapılan bir tarlada bitki su ihtiyacını, besin ihtiyacını topraktan alabileceği için stomalarını kapatabilir.

Yorum Yapın

Unutmayın! Ödeve katkı sağlayacak yorumlar yapmalısınız.